Xử trí tắc mạch ối

Đây là một biến chứng ít gặp nhưng có tỉ lệ tử vong cao cho cả người mẹ lẫn thai nhi.

Tắc mạch ối là trường hợp có thể gặp khi sản phụ chuyển dạ, trong lúc sinh đẻ hoặc ngay cả sau khi sinh. Tình trạng này xảy ra một cách đột ngột sau khi vỡ ối, lúc rạch cơ tử cung trong mổ lấy thai. mô tả lâm sàng được ghi nhận là sản phụ bỗng dưng khó thở, da xanh tái, tím môi và các đầu chi; ý thức hoảng hốt hoặc hôn mê, toàn trạng có dấu hiệu nặng; mạch nhanh, huyết áp tụt, thở nhanh hoặc khó thở; có thể bị co giật, kích động; thai bị suy. Nếu sản phụ đã sinh con, có hiện tượng tử cung co hồi kém, chảy máu loãng, máu không đông, trình bày tình trạng đông máu tản mạn trong lòng mạch máu. Việc chẩn đoán xác định cốt cứ vào hồi cứu trên giải phẫu khi tìm thấy các tế bào của nước ối ở trong máu của người mẹ như tế bào biểu mô, lông tơ. Lưu ý cần chẩn đoán phân biệt với các trường hợp tắc huyết quản phổi, nhồi máu cơ tim, sốc phản vệ và sốc do nhiễm khuẩn để tránh lầm lẫn.

Xử trí tắc mạch ối

Xử trí tắc mạch ối phải được thực hiện nguy cấp ngay với các biện pháp xử trí ban đầu, sau đó tiếp xử trí can thiệp tùy theo căn do gây bệnh.

Tắc mạch ối cần được phát hiện và xử trí cấp cứu vì có tỉ lệ tử vong cao cho cả mẹ lẫn con

Xử trí ban sơ: đứng trước một trường hợp sản phụ bị tắc mạch ối đã được chẩn đoán xác định, việc xử trí hăng hái ngay từ đầu rất quan yếu để cứu sản phụ và thai nhi thoát khỏi được tình trạng nguy khốn. Đầu tiên cần kêu gọi mọi người đến viện trợ, tương trợ để cùng cấp cứu sản phụ. Sau đó phải rà và theo dõi chặt chịa các dấu hiệu sinh tồn như mạch, áp huyết, nhịp thở, nghe để phát hiện các dấu hiệu ở tim và phổi. Lưu ý phải bảo đảm sự thông thoáng đường thở bằng cách cho sản phụ nằm ở vị trí đầu cao, hút đờm dãi để làm thông thoáng đường hô hấp, cho thở oxy và duy trì thể tích tuần hoàn; thiết lập đường truyền tĩnh mạch. Cần tham vấn, giải thích cho người thân của gia đình biết tình trạng nguy ngập của sản phụ và những nguy cơ có thể xảy ra cho cả mẹ cũng như con. Nếu sản phụ đang ở tuyến xã, phường, thị trấn thì phải tìm cách chuyển lên tuyến quận, huyện, thị xã, thị thành ngay; bố trí có viên chức y tế đi kèm, cho sản phụ thở oxy nếu có, đặt sản phụ ở tư thế đầu cao trong khi vận tải cấp cứu.

Xử trí theo nguyên do: việc xử trí này được thực hiện tùy theo điều kiện ở tuyến xã, phường, thị trấn và tuyến quận, huyện, thị xã, tỉnh thành trở lên.

Ở tuyến xã, phường, thị trấn, cần gọi điện thưa lên tuyến trên trường hợp sản phụ bị tắc mạch ối để được sự giúp đỡ, hỗ trợ; đồng thời huy động tất cả viên chức y tế sẵn có để tụ hội cấp cứu sản phụ. Việc xử trí phải được tiến hành bằng các biện pháp như xử trí ban sơ. Lưu ý cần giải thích, tham mưu cho người thân gia đình sản phụ biết rõ tình trạng bệnh lý nặng và tìm mọi cách chuyển ngay sản phụ lên tuyến trên, phải bố trí nhân viên y tế đi kèm trong quá trình chuyển vận sản phụ.

Ở tuyến quận, huyện, thị xã, đô thị trở lên; phải đặt ngay nội khí quản để thực hiện biện pháp hô hấp hỗ trợ; đồng thời truyền máu và các sản phẩm của máu. thực tại có khoảng 65% các trường hợp sản phụ bị tắc mạch ối thường xảy ra trước khi sinh nở, vì thế cần chóng vánh lấy thai ra càng nhanh càng tốt. Có thể đặt forceps nếu đủ điều kiện hoặc mổ lấy thai. Mặc dù sản phụ được can thiệp xử trí hăng hái nhưng tỉ lệ tử vong của người mẹ cũng khá cao. Lưu ý việc tham vấn, giảng giải cho người nhà sản phụ một cách cụ thể trước khi thực hiện phẫu thuật cắt tử cung cầm máu nếu sản phụ đã sinh con và chảy máu sau khi sinh nở với trình trạng của sản phụ cho phép giải phẫu. Cũng phải giải thích, tham vấn cho người thân của gia đình biết rõ tình trạng nguy ngập của sản phụ trước khi làm các thủ tục chuyển lên bệnh viện ở tuyến cao hơn.

Đánh giá tình trạng sau xử trí

Sau khi đã xử trí can thiệp điều trị tích cực trong thời gian khoảng 30 phút, cần đánh giá coi xét sản phụ có đáp ứng với các biện pháp thực hành hay không. Nếu tình trạng sản phụ được cải thiện thì tiếp kiến điều trị duy trì, đồng thời điều trị nguyên do tùy theo từng trường hợp. Nếu tình trạng sản phụ không được cải thiện thì phải nối điều trị hăng hái, song song cần tổ chức hội chẩn liên chuyên khoa và điện thoại mỏng mời tuyến trên đến giúp đỡ, hỗ trợ hoặc chuyển sản phụ lên tuyến bệnh viện cao hơn.

BS. NGUYỄN TRÂM ANH